DHA, jeden z kwasów omega-3, jest jednym z niewielu składników, które polscy ginekolodzy zalecają przyjmować w ciąży praktycznie wszystkim kobietom. Jednocześnie wokół ryb i olejów rybnych w ciąży narosło wiele wątpliwości: czy ryby są bezpieczne, czy można pić tran, ile DHA wystarczy. Poniżej zebraliśmy aktualne zalecenia. Ten artykuł nie zastępuje rozmowy z lekarzem prowadzącym ciążę – o suplementacji zawsze warto zdecydować razem z nim.
Po co DHA w ciąży?
DHA (kwas dokozaheksaenowy) jest jednym z głównych budulców mózgu i siatkówki oka. Dziecko otrzymuje go od matki – w czasie ciąży przez łożysko, a później z mlekiem matki.
W Unii Europejskiej dopuszczone są oświadczenia, że DHA przyjmowane przez matkę przyczynia się do prawidłowego rozwoju mózgu oraz oczu płodu i karmionego piersią niemowlęcia. Warunek: kobieta w ciąży lub karmiąca powinna przyjmować 200 mg DHA dziennie dodatkowo do zalecanych dla dorosłych 250 mg EPA i DHA.
Ile DHA? Polskie zalecenia
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) w zaleceniach z 2020 roku rekomenduje:
- co najmniej 200 mg DHA dziennie u wszystkich kobiet w ciąży,
- wyższe dawki u kobiet, które jedzą mało ryb lub nie jedzą ich wcale,
- 1000 mg DHA dziennie u kobiet z zagrożeniem porodu przedwczesnego – zawsze według zaleceń lekarza.
Skąd to ostatnie zalecenie? Przegląd Cochrane z 2018 roku, obejmujący badania z udziałem kilkunastu tysięcy kobiet, wykazał, że w grupach przyjmujących kwasy omega-3 porody przed 37. tygodniem ciąży zdarzały się rzadziej (11,9% wobec 13,4%), a porody przed 34. tygodniem – wyraźnie rzadziej (2,7% wobec 4,6%). Autorzy ocenili jakość tych dowodów jako wysoką. O tym, czy i w jakiej dawce stosować omega-3 przy zagrożeniu porodem przedwczesnym, decyduje lekarz.
Ryby w ciąży – które wybierać, a których unikać?
Ryby są w ciąży zalecane – to najlepsze naturalne źródło DHA. Trzeba jednak wybierać te, które zawierają mało rtęci i innych zanieczyszczeń.
| Przykłady | |
|---|---|
| Dobry wybór (mało rtęci, dużo omega-3) | łosoś, śledź, sardynki, pstrąg, makrela atlantycka |
| Ograniczyć | tuńczyk – według brytyjskiej NHS najwyżej 4 puszki lub 2 steki tygodniowo |
| Unikać (dużo rtęci) | miecznik, rekin, marlin, makrela królewska, płytecznik (tilefish), tuńczyk wielkooki |
Ile ryb tygodniowo? Zalecenia różnią się nieco między krajami:
- amerykańska FDA zaleca kobietom w ciąży i karmiącym 2–3 porcje tygodniowo (porcja ok. 113 g) ryb z listy „najlepszych wyborów”,
- brytyjska NHS zaleca, by tłustych ryb (łosoś, pstrąg, makrela, sardynki, śledź) jeść nie więcej niż 2 porcje tygodniowo – ze względu na zanieczyszczenia, które mogą się w nich gromadzić.
W praktyce 1–2 porcje tłustej ryby w tygodniu, z dobrze wybranego gatunku, mieszczą się w obu zaleceniach. Na podstawie tabeli z artykułu Olej rybny w płynie czy kapsułki: jedna porcja łososia lub śledzia (ok. 100 g) dostarcza ok. 2000 mg EPA i DHA, czyli średnio ok. 280 mg dziennie w skali tygodnia. To mniej więcej tyle, ile wynosi zalecenie dla dorosłych – bez dodatkowych 200 mg DHA na ciążę. Dlatego wiele kobiet w ciąży potrzebuje suplementu, nawet jeśli jada ryby.
Uwaga na tran i witaminę A
Tran to olej z wątroby dorsza. Oprócz omega-3 zawiera dużo witaminy A w postaci retinolu, a jej nadmiar w ciąży może zaszkodzić rozwojowi dziecka. Brytyjska NHS zaleca wprost: w ciąży nie przyjmuj tranu ani suplementów zawierających witaminę A (retinol) i zawsze sprawdzaj etykietę. Z tego samego powodu w ciąży nie zaleca się jedzenia wątróbki.
Dotyczy to także olejów rybnych, do których dodano witaminę A – warto czytać skład, a nie tylko nazwę produktu.
A witamina D?
Polskie wytyczne z 2023 roku zalecają w ciąży i podczas karmienia piersią suplementację witaminy D pod kontrolą jej stężenia we krwi, tak by utrzymać 30–50 ng/ml. Jeśli badanie nie jest dostępne, zalecana dawka to 2000 j.m. dziennie przez całą ciążę i okres karmienia. Wiele olejów rybnych zawiera też witaminę D – policz łączną dawkę ze wszystkich preparatów (więcej w artykule Witamina D jesienią i zimą).
Kiedy szczególnie porozmawiać z lekarzem?
- gdy w poprzedniej ciąży był poród przedwczesny lub lekarz mówi o takim ryzyku,
- gdy przyjmujesz leki przeciwzakrzepowe,
- gdy przyjmujesz kilka suplementów naraz (np. preparat dla kobiet w ciąży i osobny olej rybny) – wiele preparatów dla ciężarnych już zawiera DHA i witaminę D,
- gdy jesteś na diecie wegańskiej – wtedy źródłem DHA może być olej z alg (więcej w artykule Omega-3 dla wegan).
Produkt, który polecamy
Spośród olejów Eqology w ciąży warto zwrócić uwagę na dwa, w których składzie producent nie podaje witaminy A:
| W 10 ml (wg producenta) | DHA | EPA + DHA | Witamina D3 | Witamina A w składzie |
|---|---|---|---|---|
| Pure Arctic Oil (olej rybny z dorsza) | 770 mg | 1420 mg | 20 µg (800 j.m.) | nie podano |
| Pure Vegan Oil (olej z alg) | 900 mg | 1200 mg | 20 µg (800 j.m.) | nie podano |
Wersja Pure Arctic Oil Gold zawiera dodatek witaminy A (400 µg w 10 ml), dlatego w ciąży nie jest dobrym wyborem bez wyraźnej zgody lekarza. Producent przy wszystkich olejach zaleca konsultację z lekarzem przed stosowaniem w ciąży – warto pokazać lekarzowi etykietę wybranego produktu. Porcję warto ustalić z lekarzem prowadzącym – zwykle wystarczy mniej niż 10 ml, by pokryć zalecane 200 mg DHA, a lekarz może zalecić inną dawkę. Pamiętaj też o witaminie D z oleju, gdy przyjmujesz ją osobno.
Podsumowanie
Polscy ginekolodzy zalecają w ciąży co najmniej 200 mg DHA dziennie, a więcej – gdy kobieta je mało ryb lub ma zagrożenie porodem przedwczesnym. Ryby są w ciąży zalecane, ale należy wybierać gatunki z małą ilością rtęci (łosoś, śledź, sardynki, pstrąg) i unikać ryb drapieżnych, takich jak miecznik czy rekin. Tranu i suplementów z witaminą A w ciąży się nie stosuje. O wyborze preparatu i dawce najlepiej zdecydować razem z lekarzem prowadzącym ciążę.


