Na diecie roślinnej łatwo o kwasy omega-3 z siemienia lnianego, nasion chia czy orzechów włoskich. Te produkty dostarczają jednak głównie jednego rodzaju omega-3 – kwasu ALA. Kwasy EPA i DHA, które mają największe znaczenie dla serca, mózgu i wzroku, występują przede wszystkim w rybach i algach. Poniżej wyjaśniamy, czy organizm poradzi sobie bez nich i jak je uzupełnić na diecie wegańskiej.
Trzy rodzaje omega-3
- ALA (kwas alfa-linolenowy) – występuje w roślinach: siemieniu lnianym, nasionach chia, orzechach włoskich, oleju rzepakowym. Organizm nie potrafi go wytworzyć, dlatego musi pochodzić z diety.
- EPA i DHA – występują w tłustych rybach morskich i w algach. Ryby nie wytwarzają ich same – gromadzą je, jedząc organizmy żywiące się algami.
Dopuszczone w Unii Europejskiej oświadczenia zdrowotne dotyczą właśnie EPA i DHA: EPA i DHA pomagają w prawidłowym funkcjonowaniu serca (przy 250 mg dziennie), a DHA pomaga w utrzymaniu prawidłowego funkcjonowania mózgu i prawidłowego widzenia (przy 250 mg DHA dziennie).
Czy organizm zamieni ALA w EPA i DHA?
Tylko w niewielkim stopniu. Według przeglądu badań Burdge’a i Caldera (2005) u mężczyzn w EPA zamienia się około 8% spożytego ALA, a w DHA – znikoma ilość, poniżej 0,1%. Kobiety w wieku rozrodczym przekształcają ALA wydajniej (w DHA nawet około 9%), ale opiera się to na niewielu badaniach.
W praktyce oznacza to, że łyżka siemienia lnianego jest wartościowym źródłem ALA, ale nie zastępuje EPA i DHA z ryb lub alg.
Co pokazują badania u wegan?
W brytyjskim badaniu EPIC-Oxford (2005), obejmującym mężczyzn jedzących mięso, wegetarian i wegan, wegetarianie i weganie mieli we krwi niższy udział EPA i DHA niż osoby jedzące mięso. Podobne obserwacje opisuje stanowisko Amerykańskiej Akademii Żywienia i Dietetyki z 2016 roku dotyczące diet wegetariańskich. Jej autorzy zaznaczają jednocześnie, że nie wiadomo, jakie znaczenie kliniczne mają te niższe poziomy.
Dobrze zaplanowana dieta wegańska może być zdrowa i pełnowartościowa. Kwasy EPA i DHA należą jednak do składników, o które na tej diecie trzeba zadbać świadomie.
Roślinne źródła ALA
Mimo ograniczonej konwersji ALA warto mieć w codziennej diecie. Zawartość ALA w popularnych produktach (dane na podstawie amerykańskiej bazy USDA):
| Produkt | ALA w porcji | ALA w 100 g |
|---|---|---|
| Siemię lniane | ok. 6,5 g w 28 g | ok. 22,8 g |
| Nasiona chia | ok. 5,1 g w 28 g (ok. 2 łyżki) | ok. 17,8 g |
| Orzechy włoskie | ok. 2,6 g w 28 g | ok. 9,1 g |
| Olej rzepakowy | ok. 1,3 g w łyżce | ok. 9,1 g |
Kilka praktycznych wskazówek:
- Siemię lniane mielone, nie całe. Całe ziarna często przechodzą przez przewód pokarmowy niestrawione. Najlepiej mielić je tuż przed jedzeniem albo przechowywać zmielone w lodówce.
- Olej lniany na zimno. Dodawaj go do gotowych potraw i sałatek, nie smaż na nim. Trzymaj go w lodówce i zużyj szybko po otwarciu.
- Olej rzepakowy to dobry olej do codziennego gotowania – zawiera więcej ALA niż większość popularnych olejów.
Olej z alg – roślinne źródło EPA i DHA
Skoro ryby mają EPA i DHA z alg, można sięgnąć bezpośrednio do źródła. Olej z mikroalg dostarcza EPA i DHA bez składników pochodzenia zwierzęcego.
W badaniu opublikowanym w 2008 roku osoby przyjmujące przez dwa tygodnie 600 mg DHA dziennie z kapsułek z olejem z alg miały podobny wzrost DHA we krwi jak osoby jedzące tę samą ilość DHA z gotowanego łososia. Autorzy uznali oba źródła za równoważne. Warto dodać, że badanie było niewielkie (32 osoby), a część autorów była związana z producentem oleju z alg.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze oleju z alg?
- Zawartość EPA i DHA w porcji – podana w miligramach. W olejach z alg zwykle jest więcej DHA niż EPA.
- Certyfikat wegański – potwierdza, że produkt nie zawiera składników pochodzenia zwierzęcego. Dotyczy to także witaminy D3, która w zwykłych suplementach pochodzi najczęściej z lanoliny (wosku z owczej wełny). Wegańska witamina D3 jest pozyskiwana z porostów. Niektóre produkty opisane jako wegańskie zawierają natomiast witaminę D2, czyli inną formę witaminy D.
- Świeżość – olej z alg utlenia się tak samo jak olej rybny. Producenci dbający o jakość publikują wyniki badań utlenienia (więcej w artykule Olej rybny w płynie czy kapsułki).
Szczególne sytuacje
- Ciąża i karmienie piersią – DHA przyjmowane przez matkę przyczynia się do prawidłowego rozwoju mózgu i oczu dziecka. Weganki w ciąży powinny omówić suplementację DHA z lekarzem prowadzącym.
- Dzieci na diecie roślinnej – o źródłach DHA warto porozmawiać z pediatrą.
- Leki przeciwzakrzepowe – przed rozpoczęciem suplementacji omega-3 skonsultuj się z lekarzem.
Produkt, który polecamy
Eqology ma wegańską wersję swojego oleju – Pure Vegan Oil, z oleju z mikroalg Schizochytrium i ekologicznej oliwy z oliwek. Produkt ma certyfikat Vegan Society. Według producenta 10 ml zawiera:
| Składnik | W 10 ml |
|---|---|
| EPA | 300 mg |
| DHA | 900 mg |
| EPA + DHA | 1200 mg |
| Witamina D3 z porostów (Vitashine™) | 20 µg (800 j.m.) |
| Luteina | 10 mg |
To dużo więcej niż 250 mg EPA i DHA, przy których obowiązują oświadczenia dotyczące serca i mózgu. Producent zaleca porcję zależną od masy ciała: 0,15 ml na kilogram (dla osoby ważącej 70 kg to około 10 ml). Olej ma smak pomarańczowy. Po otwarciu butelkę trzeba trzymać w lodówce i zużyć w ciągu 90 dni; w niskiej temperaturze olej może zmętnieć, co nie wpływa na jego jakość. Przy wyższych dawkach omega-3, chorobach serca i lekach przeciwzakrzepowych dawkę warto uzgodnić z lekarzem (więcej w artykule Omega-3 a serce).
Podsumowanie
Roślinne produkty dostarczają omega-3 w postaci ALA, którą organizm zamienia w EPA i DHA tylko w niewielkim stopniu. Weganie mają zwykle niższy poziom EPA i DHA we krwi niż osoby jedzące ryby. Siemię lniane, chia, orzechy włoskie i olej rzepakowy warto jeść codziennie, a EPA i DHA najprościej uzupełnić olejem z alg – tym samym źródłem, z którego pochodzą one w rybach.



