Atopowe zapalenie skóry (AZS) potrafi bardzo utrudnić życie – zarówno dzieciom, jak i dorosłym. Poniżej zebraliśmy to, co zalecają polskie towarzystwa dermatologiczne, alergologiczne i pediatryczne w swoich wspólnych rekomendacjach.
Czym jest AZS?
To przewlekła, nawrotowa choroba zapalna skóry. Skóra jest sucha, swędząca i podatna na podrażnienia oraz infekcje. Okresy spokoju przeplatają się z zaostrzeniami. Typowe objawy to:
- silna suchość i łuszczenie,
- świąd, często nasilający się wieczorem i w nocy,
- zaczerwienione, zapalne zmiany – u dorosłych często w zgięciach łokci i kolan, na szyi i dłoniach,
- pęknięcia skóry i zgrubienia w miejscach długo drapanych.
Co wywołuje zaostrzenia?
- detergenty, perfumowane kosmetyki, wełna,
- suche powietrze i przegrzewanie,
- stres,
- alergeny (np. roztocza kurzu domowego, sierść, pyłki – u części osób),
- infekcje skóry.
Podstawa leczenia: emolienty w dużych ilościach
Emolienty to podstawa leczenia AZS, także w okresach bez objawów. Rekomendacje zalecają stosowanie ich 2–3 razy dziennie, w ilości co najmniej 200 g tygodniowo u małych dzieci i 500 g tygodniowo u dorosłych. To znacznie więcej, niż większość osób nakłada – jedna duża tuba na tydzień to dla dorosłego minimum.
Emolient należy dobrać indywidualnie – ten sam preparat nie każdemu będzie odpowiadał.
Kąpiel
Zalecane są krótkie kąpiele z użyciem preparatów zastępujących mydło (np. olejków lub emulsji do kąpieli). Emolient należy nałożyć od razu po kąpieli – najlepiej w ciągu 3 minut, po delikatnym osuszeniu skóry.
Leczenie przeciwzapalne – według zaleceń lekarza
- Miejscowe glikokortykosteroidy („sterydy”) stosuje się w zaostrzeniach. Przy prawidłowym stosowaniu, zgodnie z zaleceniami lekarza, są skuteczne i bezpieczne – nie warto ich unikać ze strachu.
- Inhibitory kalcyneuryny (pimekrolimus, takrolimus) to leki niesterydowe, stosowane m.in. na skórę twarzy i szyi.
- Leczenie proaktywne: po wygaszeniu zaostrzenia lekarz może zalecić stosowanie leku przeciwzapalnego np. 2 razy w tygodniu na miejsca, gdzie zmiany zwykle wracają. Pomaga to ograniczyć nawroty.
- W cięższych postaciach stosuje się fototerapię oraz leczenie ogólne, w tym nowoczesne leki biologiczne.
Codzienne nawyki, które zmniejszają podrażnienie
- przewiewne ubrania z bawełny zamiast wełny i materiałów syntetycznych bezpośrednio na skórze,
- krótko obcięte paznokcie – mniej uszkodzeń skóry przy drapaniu,
- unikanie przegrzewania, zarówno w ubraniu, jak i w mieszkaniu,
- bezzapachowe środki do prania i pielęgnacji.
Czego unikać?
- Diet eliminacyjnych na własną rękę. Wykluczanie produktów ma sens tylko przy potwierdzonej alergii pokarmowej i pod opieką lekarza – inaczej łatwo o niedobory, szczególnie u dzieci.
- Metod niepotwierdzonych. Rekomendacje nie zalecają w leczeniu AZS m.in. akupunktury, biorezonansu, homeopatii ani ziół chińskich.
- Liczenia na suplementy. Polskie rekomendacje nie wymieniają suplementów diety jako metody leczenia AZS.
Kiedy do lekarza?
Gdy mimo regularnej pielęgnacji objawy się nasilają, świąd zaburza sen, pojawiają się sączące lub ropne zmiany albo podejrzewasz infekcję skóry. AZS najlepiej prowadzić razem z dermatologiem lub alergologiem.
Podsumowanie
W AZS najważniejsza jest systematyczność: dużo emolientów codziennie, krótkie kąpiele, unikanie czynników drażniących i leczenie przeciwzapalne w zaostrzeniach – według zaleceń lekarza.



